By Kevin Carson. Original article: James Scott: Non-State Spaces And Zomian Culture, published on February 15th, 2015. Translated into Burmese by Hein Htet Kyaw.
ကျွန်ုပ်တို့သည် အယူဝါဒကို အာဏာရလူတန်းစား၏ ရှုထောင့်မှ၊ တရားဝင်ဖြစ်စေသည့် ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ်၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ကြည့်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အယူဝါဒသည် အုပ်ချုပ်ခံရသူများ၏ ရည်ရွယ်ချက်များကိုလည်း အထောက်အကူပြုသည်။ ၎င်းတို့၏ လူတန်းစား အကျိုးစီးပွားအတွက် အရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုအဖြစ်ပင် ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်သူနှင့် အုပ်ချုပ်ခံတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အယူဝါဒများသည် အပြန်အလှန် မှီခိုနေလေ့ရှိသည်။ အာဏာရ လူတန်းစား၏ တရားဝင်ဖြစ်စေသော အယူဝါဒသည် အုပ်ချုပ်ခံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ပဲ့တင်ထပ်သော တရားဝင်ဖြစ်မှု စံနှုန်းများကို ဆွဲဆောင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ခုခံမှုဆိုင်ရာ အယူဝါဒများသည် အာဏာရ လူတန်းစား၏ ကိုယ်ပိုင် တရားဝင်ဖြစ်မှု စံနှုန်းများကို ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်သည့် လက်နက်များအဖြစ် မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။
နှောင်းတွင် တင်ပြခဲ့သလို — တရားဝင် အယူဝါဒမှ သင်္ကေတများကို ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို ခုခံမှု ကိရိယာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းသည် ဤစာတမ်း၏ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းစ် စကော့– နိုင်ငံမဲ့ နယ်မြေများနှင့် ဇိုမီယန် ယဉ်ကျေးမှု
ဂျိမ်းစ် စကော့ (James Scott) ၏ The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia စာအုပ်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသများ ဖြစ်သည့် ဇိုမီယာ (Zomia) ကို သူ “နိုင်ငံမဲ့ နယ်မြေများ” (nonstate spaces) ဟု ခေါ်ဆိုသည့်အရာ၏ ပုံသေဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ကိုင်တွယ်ထားသည်။
စကော့က “နိုင်ငံတော်နယ်မြေများနှင့် နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေများ” ဟု ခေါ်ဆိုသည့်အရာများသည် The Art of Not Being Governed ၏ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်နယ်မြေများသည် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု မြင့်မားပြီး သီးနှံစိုက်ပျိုးမှု သိပ်သည်းမှု မြင့်မားသော ပထဝီဝင်ဒေသများဖြစ်ပြီး၊ “နိုင်ငံတော်က အတော်အတန် လွယ်ကူစွာ သိမ်းယူနိုင်သော သီးနှံပိုလျှံမှု နှင့် လုပ်အားများကို ထုတ်လုပ်သည်” ဟု စကော့က Seeing Like a State တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေများ၏ အခြေအနေများသည် ထိုအရာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး၊ “ထို့ကြောင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော နိုင်ငံတော်၏ သိမ်းယူနိုင်ခြေများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်သတ်ထားသည်” [1]
ဤအချက်သည် သူ၏ နောက်လာမည့်စာအုပ်ဖြစ်သော The Art of Not Being Governed အတွက် အဓိကအကြောင်းအရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ်၊ စကော့၏ အဆိုအရ [2] Seeing Like a State သည် နောက်ဆုံးတွင် The Art of Not Being Governed သို့ ဦးတည်စေခဲ့သော သုတေသန၏ အစွန်းထွက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ မူလစုံစမ်းမေးမြန်းမှု လမ်းကြောင်းမှာ “နိုင်ငံတော်သည် ‘ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ’ ၏ ရန်သူဖြစ်နေသည်ဟု အမြဲတမ်း အဘယ်ကြောင့် ထင်ရသည်ကို နားလည်ရန်” ဖြစ်သည်။ “တစ်ဖက်တွင် လှည့်လည်သွားလာနိုင်သော၊ ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း မီးရှို့စိုက်ပျိုးသည့် တောင်ပေါ်ဒေသနေ လူမျိုးများနှင့် အခြားတစ်ဖက်တွင် ရေစပါးစိုက်သော၊ ချိုင့်ဝှမ်းရှိ ဘုရင့်နိုင်ငံများအကြား ထာဝရ တင်းမာမှုများ” ကို လေ့လာရာတွင်၊ ထိုနည်းတူစွာ အမျိုးမျိုးသော ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများနှင့် ထွက်ပြေးလာသော ကျွန်များပါဝင်သည့် ၎င်း၏ လေ့လာမှုများတွင်၊ အစိုးရ၏ အထိုင်ချနေထိုင်ရေး မူဝါဒများအတွက် လှုံ့ဆော်မှုအဖြစ် တရားဝင်ဖြစ်မှု (legibility) ကို လေ့လာရန် စကော့သည် လမ်းကြောင်းပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို တီထွင်ပြီးနောက်၊ သူသည် The Art of Not Being Governed တွင် သူ၏ မူလအာရုံစိုက်မှုဆီသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးစာအုပ်တွင်၊ စကော့သည် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအနှံ့အပြားမှ ကုန်းမြင့်ဒေသများဖြစ်သော “ဇိုမီယာ” ၏ လူဦးရေကို စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ထိုဒေသရှိ အစိုးရများ၏ လက်လှမ်းမမီသော နေရာများအဖြစ် အများစု တည်ရှိသည်။ သူသည် ဇိုမီယန်များနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံမဲ့ဒေသများမှ လူများ၊ ကော့ဆက်ခ် (Cossacks)၊ ဟိုင်းလန်းဒါးများ (Highlanders) နှင့် “တောင်ကုန်းသားများ (hillbillies)” ကဲ့သို့သော ကုန်းမြင့်ဒေသနေများနှင့် နယ်စပ်ဒေသနေများ၊ ရိုမာနီ (Romani) နှင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ခရီးသွားများကဲ့သို့သော လှည့်လည်သွားလာသည့် လူမျိုးများ၊ နှင့် အမေရိကန်တောင်ပိုင်းရှိ ရေတိမ်နှင့် ရွှံ့နွံဒေသများတွင် ထွက်ပြေးသွားသော ကျွန်များ၏ အသိုင်းအဝိုင်းများအကြား ဘုံတူညီချက်များကို အကြံပြုထားသည်။
နိုင်ငံတော်များသည် သီးနှံများနှင့် လုပ်အားများကို သိမ်းယူနိုင်မှုအား အမြင့်ဆုံးဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းပြီး၊ “အနည်းဆုံးကုန်ကျစရိတ်ဖြင့် အုပ်စိုးသူအား သိသာထင်ရှားသော၊ ယုံကြည်စိတ်ချရသော လူအင်အားနှင့် သီးနှံပိုလျှံမှုကို အာမခံနိုင်ရန်” နိုင်ငံတော်နယ်မြေများကို ပုံစံထုတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် လူဦးရေ၏ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ စုစည်းမှုနှင့် စိုက်ပျိုးရေး၏ စုစည်းထားသော၊ တန်ဖိုးမြင့်မားသော ပုံစံများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုဒေသကို အုပ်ချုပ်မှု ကုန်ကျစရိတ်နှင့် လုပ်အားနှင့် ထုတ်ကုန် သိမ်းယူမှုဆိုင်ရာ အရောင်းအဝယ် ကုန်ကျစရိတ်များ ကို လျှော့ချရန် ဖြစ်သည်။ [3] နိုင်ငံတော်နယ်မြေများသည် မြင့်မားစွာ စုစည်းထားသော သီးနှံထုတ်လုပ်မှု၏ ကြီးမားသော “အဓိကနယ်မြေများ” ကို “တရားရုံးဗဟိုမှ ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ချီတက်နိုင်သော အကွာအဝေးအတွင်း” ပါဝင်လေ့ရှိပြီး၊ ဗဟိုနှင့် ဆက်စပ်နေရန် မလိုအပ်သော်လည်း အနည်းဆုံး “ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ သို့မဟုတ် ရေကြောင်းသွားလာနိုင်သော ရေလမ်းများမှတစ်ဆင့် ဗဟိုမှ အရာရှိများနှင့် စစ်သားများအတွက် အတော်အတန် လက်လှမ်းမီနိုင်သည်” [4]။ အုပ်ချုပ်နိုင်သော နယ်မြေများသည် များသောအားဖြင့် မြေပြန့်ဒေသ သို့မဟုတ် ရေလမ်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသော လူနေသိပ်သည်းသည့် စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်လုပ်မှု နယ်မြေများဖြစ်သည်။ [5]
နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေသည် နိုင်ငံတော်နယ်မြေ၏ တိုက်ရိုက် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် “နိုင်ငံတော်ကို တွန်းလှန်ခြင်း” ဖြစ်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ “၎င်းသည် နိုင်ငံတော်၏ လူအင်အားနှင့် သီးနှံများ စုဆောင်းရေး နည်းဗျူဟာများအတွက် တစ်မူထူးခြားစွာ အဆင်မပြေသော စိုက်ပျိုးရေး-ဂေဟဗေဒ ဆိုင်ရာ အခြေအနေကို ကိုယ်စားပြုသည်။” နိုင်ငံတော်များသည် “လူအင်အားနှင့် သီးနှံများမှ ရရှိသော အကျိုးအမြတ်သည် ၎င်းကို သိမ်းယူရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေး ကုန်ကျစရိတ်များထက် နည်းပါးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ထိုနယ်မြေများကို ပေါင်းစည်းရန် တွန့်ဆုတ်လိမ့်မည်။” [6]
သီးနှံများကို ပိုမို ပြန့်ကျဲစွာ စိုက်ပျိုးလေ၊ ၎င်းတို့ကို စုဆောင်းရန် ပိုမို ခက်ခဲလေ ဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ ပြန့်ကျဲနေခြင်းသည် သိမ်းယူရန် ပိုမို ခက်ခဲစေသည့် နည်းလမ်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသီးနှံများသည် ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း စိုက်ပျိုးသူ (swiddener) ၏ လက်ထဲတွင် ရှိနေသရွေ့၊ ၎င်းတို့သည် နိုင်ငံတော်များနှင့် စီးနင်းတိုက်ခိုက်သူများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးအရ အကျိုးအမြတ်မရှိဘဲ ဖြစ်နေလိမ့်မည်ဖြစ်ကာ “ပြဿနာအတွက် ထိုက်တန်သည်ဟု မယူဆ” ရသည်၊ သို့မဟုတ် အခြားစကားဖြင့်ဆိုရလျှင် နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေ ဖြစ်သည်။ [7]
နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေများသည် လုပ်အားနှင့် ထုတ်ကုန်များကို သိမ်းယူခြင်း၏ အရောင်းအဝယ် ကုန်ကျစရိတ်များ တိုးစေသော၊ နှင့် နိုင်ငံတော်၏ အတင်းအကျပ် ဆောင်ရွက်သည့် အင်အားကို ထိုဒေသများအတွင်းသို့ တိုးချဲ့ရောက်ရှိစေသော အမျိုးမျိုးသော “ပွတ်တိုက်မှုများ” (friction) မှ အကျိုးကျေးဇူး ရရှိသည်။ ဤပွတ်တိုက်မှုပုံစံများတွင် အကွာအဝေး၏ ပွတ်တိုက်မှု [8] (ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုအပေါ် အကွာအဝေး အခွန်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်)၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သို့မဟုတ် အမြင့်၏ ပွတ်တိုက်မှု၊ နှင့် ရာသီဥတု၏ ပွတ်တိုက်မှု [9] တို့ ပါဝင်သည်။ နောက်ဆုံးတစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ ဥပမာအားဖြင့်၊ ဒေသခံလူဦးရေသည် “ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်းများ ပြတ်တောက်သွားသည့်အခါ (သို့မဟုတ် ဖြတ်တောက်ရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည့်အခါ) နှင့် တပ်စခန်းသည် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် ဆုတ်ခွာရခြင်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရသည့်အခါ မိုးကို စောင့်ဆိုင်းနိုင်သည်” [10]
ဇိုမီယာ တွင် စကော့က ဖော်ပြထားသည်မှာ–
ဤလူများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု၊ လူမှုရေးဖွဲ့စည်းပုံ၊ အယူဝါဒများ၊ … နှင့်ပတ်သက်သည့် အရာအားလုံးနီးပါးကို နိုင်ငံတော်ကို လက်တစ်ကမ်း အကွာတွင် ထားရန် ရည်ရွယ်သည့် မဟာဗျူဟာမြောက် နေရာချထားမှုများအဖြစ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကြမ်းတမ်းသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြန့်ကျဲနေမှု၊ ၎င်းတို့၏ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်မှု၊ ၎င်းတို့၏ သီးနှံစိုက်ပျိုးမှု အလေ့အကျင့်များ၊ ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးသားချင်း ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ၎င်းတို့၏ ပျော့ပြောင်းသော လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ၊ နှင့် ပရောဖက်ဆိုင်ရာ၊ ထောင်စုနှစ်ဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များအပေါ် ၎င်းတို့၏ သက်ဝင်ယုံကြည်မှုတို့သည် နိုင်ငံတော်များအတွင်း ပေါင်းစည်းခြင်းကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ၎င်းတို့ကြားတွင် နိုင်ငံတော်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကို တားဆီးရန် ထိရောက်စွာ အထောက်အကူပြုသည်။ [11]
အခွန်များ၊ လုပ်အားခေါ်ယူမှုနှင့် စစ်မှုမထမ်းမနေရ စည်းမျဉ်းများကို ရှောင်ရှားရန်၊ ၎င်းတို့သည် “ထွက်ပြေး စိုက်ပျိုးခြင်း” ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်– “နိုင်ငံတော်၏ သိမ်းယူခြင်းကို ဟန့်တားရန် ရည်ရွယ်သည့် စိုက်ပျိုးရေး ပုံစံများ” ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လူမှုရေးဖွဲ့စည်းပုံသည်လည်း ထိုနည်းတူစွာ “ပြန့်ကျဲမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အထောက်အကူပြုရန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် ရည်ရွယ်သည်၊” [12]
ဇိုမီယာ သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံမဲ့နယ်မြေများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် နယ်မြေပိုင် သို့မဟုတ် ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ခြေထောက်များဖြင့် မဲပေးသည့် ခွဲထွက်ရေးသမားများ (secessionists) နေထိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကော့ဆက်ခ်များ (Cossacks)၊ ရိုမာနီများ (Romani)၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် အိုင်းရစ်ရှ် ခရီးသွားများ၊ နှင့် ဟာကင်မ် ဘေး (Hakim Bey) က ဖော်ပြခဲ့သော “ပင်လယ်ဓားပြ လောကနိဗ္ဗာန်များ” နှင့် အမေရိကန် “သုံးမျိုးစပ် လူမျိုးစု သီးခြားခွဲနေထိုင်သူများ (tri-racial isolates)” တို့ ပါဝင်သည်။
နောက်ဆုံးအမျိုးအစားသည် ကံမကောင်းစွာဖြင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အမေရိကန် မျိုးရိုးကောင်းစေရေး လှုပ်ရှားမှု မှ ၎င်း၏အမည်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ထွက်ပြေးလာသော လူမည်း ကျွန်များ၊ အဖြူရောင် စာချုပ်ပါ အစေခံများနှင့် အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရွှံ့နွံများနှင့် အခြား ကျေးလက်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသော အသိုင်းအဝိုင်းများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ဒေသခံ မျိုးနွယ်စုများ အရေအတွက် လုံလောက်ပါက၊ ၎င်းတို့သည် မကြာခဏဆိုသလို ၎င်းတို့၏ မျိုးနွယ်စုဖွဲ့စည်းပုံကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ထွက်ပြေးလာသော လူမည်းများနှင့် လူဖြူများကို ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ အခြားနေရာများတွင်၊ ၎င်းတို့သည် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာအသစ်များအဖြစ် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သော အသစ်ပေါင်းစပ်ထားသည့် အုပ်စုများသည် အိန္ဒိယမျိုးနွယ်စုများအဖြစ် သမူဟဆန်သော ဝိသေသလက္ခဏာများ ကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည် သို့မဟုတ် မွေးစားခံခဲ့ရသည်။ [13] အောက်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့ရမည့်အတိုင်း၊ ဤကဲ့သို့သောအရာသည် ဣသရေလ၏ ထွက်ပြေးလာသော ခါနာန် (Canaanite) တောင်သူလယ်သမား လူဦးရေ၏ “မျိုးနွယ်စု အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း” နှင့် ယာကုပ်၏ သားများထံမှ ၎င်းတို့ လက်ခံယူခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီဆန်သည့် ဘိုးဘွားမျိုးရိုးအမည်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖွယ် ရှိပါသည်။
C4SS relies entirely on donations. If you want to see more translations like this, please consider supporting us. Click here to see how
Notes:
1 Scott, Seeing Like a State, p. 186.
2 Ibid., pp. 1-2.
3 James C. Scott, The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia (New Haven & London: Yale University Press, 2009), pp. 40-41.
4 Ibid., p. 53.
5 Ibid., p. 58.
6 Ibid., p. 178.
7 Ibid., p. 196.
8 Ibid., p. 51.
9 Ibid., p. 61.
10 Ibid., p. 63.
11 Ibid., x .
12 Ibid., p. 23.
